Το Κουστογέρακο είναι χωριό του δήμου Καντάνου – Σελίνου, της περιφερειακής ενότητα Χανίων της Κρήτης. Σύμφωνα με την απογραφή του 2011 έχει 44 κατοίκους. Απέχει 73 χιλιόμετρα από τα Χανιά. Είναι κτισμένο σε υψόμετρο 510 μ.

Λίγο πριν τη Σούγια ξεκινά ο ανηφορικός δρόμος γεμάτος στροφές που ανεβαίνει στα Λευκά Όρη και οδηγεί πρώτα στο Λειβαδά και μετά στο Κουστογέρακο, που βρίσκεται σκαρφαλωμένο 500 μέτρα πάνω στα Κρητικά βουνά.

Το τοπίο είναι χαρακτηριστικό της νότιας περιοχής του Νομού Χανίων: ορεινό με ψηλά βουνά και βαθιά φαράγγια. Οι πλαγιές είναι κατάφυτες με πεύκα και κυπαρίσσια και το βλέμμα αγκαλιάζει την κοιλάδα πριν τη Σούγια και τις απέναντι βουνοκορφές.

Στο Κουστογέρακο υπάρχει μόνο ένα καφενείο για μια σύντομη στάση. Το χωριό είναι κτισμένο αμφιθεατρικά στην πλαγιά του βουνού, καλά κρυμμένο από τη θάλασσα, ίσως για το φόβο των πειρατών πολλούς αιώνες πριν.

Αν δεν φοβάστε το οδήγημα σε χωματόδρομους, ακολουθήστε το δρόμο που περνάει μέσα από το χωριό και ανηφορίζει στη Μαδάρα, τα δασωμένα Λευκά Ορη. Ο χωματόδρομος είναι βατός και μπορείτε να ανέβετε ακόμα και με συμβατικό αυτοκίνητο αν δεν είναι πολύ χαμηλό και φορτωμένο.

Εμείς φτάσαμε μέχρι την πόρτα των βοσκών με την πινακίδα του Ευρωπαϊκού μονοπατιού Ε4 δίπλα της. Κατεβείτε από το αυτοκίνητο για λίγο, θαυμάστε το υπέροχο δάσος που καλύπτει τις απότομες πλαγιές γύρω σας και ρουφήξτε το άρωμα του πεύκου και του θυμαριού.

Το χωριό αναφέρεται στο χρυσόβουλο των Δώδεκα Αρχοντόπουλων, όπου αναφέρεται ως όριο της επικράτειας των Σκοδίληδων, με την ονομασία Χριστού το Γεράκι. Το χωριό ήταν πατρίδα του Γεώργιου Καντανολέοντος, αρχηγού επανάστασης το 1527 εναντίον των Βενετών, η οποία έγινε γνωστή ως η επανάσταση του Καντανολέου. Λόγω του ρόλου του χωριού στις επαναστάσεις, οι Βενετοί κατέστρεψαν το χωριό. Μετά την επανάσταση του Καντανολέου, οι Βενετοί συνέλαβαν τους κατοίκους του χωριού και τους απαγχόνισαν στα Χανιά ή εκεί, και κατέστρεψαν εκ θεμελίων τα κτίριά του.

Το χωριό αναφέρεται σε δουκικό έγγραφο του 1536 με την ονομασία Cristogeraca. Στην απογραφή του Φραντσέσκο Μπαρότσι το 1577 αναφέρεται ως Christogeraco (= Χριστογέρακο) στην επαρχία Σελίνου. Στην ενετική απογραφή του 1583 από τον Καστροφύλακα αναφέρεται μαζί με άλλα χωριά της περιοχής, με συνολικά 280 κατοίκους. Ο Φραντσέσκο Μπαζιλικάτα το 1630 αναφέρει το χωριό ως Christogeraco, όπως και ο Αντόνιο Τριβάν στο χρονικό του. Το χωριό κάηκε από τον Χουσεΐν Πασά κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1821, αλλά ξανακατοικήθηκε. Στην απογραφή η οποία πραγματοποιήθηκε από τους Αιγυπτίους το 1834 αναφέρεται ως Krustogheraco με αμιγώς χριστιανικό πληθυσμό, 20 οικόγενειες. Το χωριό αναφέρεται στο έργο Κρητικά του Μιχαήλ Χουρμούζη ως Κωστογέρακο.

Το 1881 το Κουστογέρακο ανήκε στον δήμο Καμπανού και σύμφωνα με την απογραφή είχε αμιγώς χριστιανικό πληθυσμό, 60 κατοίκους. Στην απογραφή του 1900 είχε 134 κατοίκους και υπαγόταν στον ίδιο δήμο. Στην απογραφή του 1920 υπαγόταν στον αγροτικό δήμο Σούγιας. Το 1925 προσαρτήθηκε στην κοινότητα Μονής, μέχρι την Καποδιστριακή διοικητική διαίρεση το 1997, όταν εντάχθηκε στον δήμο Ανατολικού Σελίνου.

Μετά την κατάκτηση της Κρήτης από τους Γερμανούς το 1941 στο χωριό οργανώθηκε αντίσταση από τους ντόπιους με τη συμβολή των Βρετανών και το Νοέμβριο του 1942 εγκαταστάθηκε στο χωριό η προωθημένη δύναμη 133, ώστε να δυσχεράνουν την αποστολή πολεμικού υλικού στην Αίγυπτο. Οι Γερμανοί θέλοντας να τους σταματήσουν, στις 28 Σεπτεμβρίου βομβάρδισαν το χωριό και την επόμενη περικύκλωσαν το Κουστογέρακο, μαζί με τα χωριά Μονή και Λιβαδά, με σκοπό να εξολοθρέψουν τους κατοίκους τους. Στο Κουστογέρακο μάζεψαν τα γυναικόπαιδα για να τα εκτελέσουν, αλλά όταν άρχισε ο τουφεκισμός τους, οι αντάρτες επιτέθηκαν και καταφέραν να τους τρέψουν σε φυγή, αποφέροντας σημαντικές απώλειες. Ακολούθησε καταιγιστικός βομβαρδισμός της περιοχής, η οποία ορίστηκε νεκρή ζώνη με ποινή θανάτου σε όποιον βρισκόταν σε αυτή μέχρι το φθινόπωρο του 1944.

Λίγο πριν μπείτε στο Κουστογέρακο θα συναντήσετε το μνημείο με τα ονόματα αυτών που εκτελέστηκαν από τους Ναζί στον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο.

ο Κουστογέρακο μοιάζει ένα μικρό ασήμαντο χωριό, αλλά η πραγματικότητα είναι ότι πρόκειται για ένα χωριό που έχει πάρει μέρος πολλές φορές στους αγώνες για την ελευθερία και το έχει πληρώσει ακριβά.

Το πανηγύρι της Αγίας Αικατερίνης

Τρία χιλιόμετρα περίπου μετά το Κουστογέρακο, υπάρχει δρομάκι που οδηγεί στην εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης. Αναφέρεται ότι στον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο οι Γερμανοί στρατιώτες έψαχναν μια ομάδα ανταρτών που κρύβονταν σε μια σπηλιά στην περιοχή.

Ένας από αυτούς είχε μαζί του μια εικόνα της Αγίας Αικατερίνης, στην οποία προσευχήθηκαν όλοι και έδωσαν όρκο ότι αν γλιτώσουν από τους Γερμανούς θα έκτιζαν εκκλησία στη χάρη της. Για να επισφραγίσουν το τάμα τους, έγραψαν τα ονόματα τους πάνω στην εικόνα.

Στα βουνά έπεσε πυκνή ομίχλη και οι στρατιώτες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την έρευνα, οπότε οι αντάρτες κατάφεραν να το σκάσουν. Η εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης χτίστηκε μετά τον πόλεμο και εδώ γίνεται κάθε χρόνο πανηγύρι στις 25 Νοεμβρίου.